Григорий Лория деген кім: өмірбаяны, «Қызылжар» және Давид Лорияның әкесі

«Қызылжардың» бұрынғы президенті Григорий Лорияға мемлекетаралық іздеу жарияланды. ASnews.kz бұл маманның кім екенін, петропавлдық клуб үшін не істегенін және Қазақстан құрамасының бұрынғы қақпашысы Давид Лорияға қандай қатысы бар екенін түсіндіреді.

Григорий Лория деген кім?

Григорий Отарович Лория 1954 жылғы 18 наурызда дүниеге келген, жасы 72-де. Қазақстан азаматы, ұлты – грузин. Футбол жанкүйерлеріне ол ең алдымен «Қызылжардың» басшысы ретінде танымал: ол петропавлдық ұжымды 2014 жылдан 2024 жылдың наурызына дейін – он жыл бойы басқарды. Бұл – клубтың қазіргі тарихындағы ең ұзақ басқару мерзімі.

Оның тұсында клуб қандай жетістіктерге жетті?

Осы он жыл «Қызылжар» тарихындағы ең табысты кезеңге айналды.

2019 жылы команда бірінші лигада топ жарып, 58 ұпай жинады әрі 58 доп соғып, турнирдің ең нәтижелі ұжымы атанды. Петропавл элитаға қайта оралып, 2020 жылғы маусымнан бастап премьер-лигада өнер көрсете бастады.

2021 жылы «Қызылжар» ҚПЛ-да төртінші орын алды – бұл клуб тарихындағы ең үздік нәтиже – және өз тарихында алғаш рет еурокубоктарға жолдама алды. Дебют өте тартысты өтті: Конференция лигасының екінші іріктеу кезеңінде петропавлдықтар өз алаңында хорватиялық «Осиекке» 1:2 есебімен жол бергенімен, Хорватиядағы қарымта кездесуде Георгий Иваниадзе мен Мусса Коне соққан голдардың арқасында 2:0 есебімен жеңіске жетіп, екі матчтың қорытындысы бойынша (3:2) келесі кезеңге өтті. Үшінші кезеңде қарсылас кипрлік АПОЭЛ болды: сырт алаңда 0:1, «Астана Аренада» 0:0, осылайша еурокубоктық жол аяқталды.

Давид Лорияның бұған қандай қатысы бар?

Григорий Лория – Қазақстан футболы тарихындағы ең танымал қақпашылардың бірі Давид Лорияның әкесі.

Давид – елордалық «Жеңістің» түлегі, осы клубпен бірге ел чемпионы атағын үш рет жеңіп алған (алғашқы чемпиондық – 2000 жылы). Ол Қазақстан тарихындағы жалғыз 1999 жылғы Әлем чемпионатында жастар құрамасының қақпасын қорғады және ұлттық құрама сапында өткізген матчтар саны бойынша үздік 11 ойыншының қатарына киреді. Мансабын2019 жылы аяқтаған соң, UEFA MIP бағдарламасын аяқтап, ҚФФ-да жұмыс істеді және федерацияның вице-президенті лауазымын атқарды, ол қызметтен 2026 жылдың маусымында кетті. Содан кейін туған клубына оралып, «Жеңістің» бас директоры атанды.

Мемлекетаралық іздеуге не себепті жарияланды?

Іздеу ісі 2026 жылғы 7 қарашада тіркелген. Бастамашы – Қаржылық мониторинг агенттігінің Солтүстік Қазақстан облысы бойынша Экономикалық тергеу департаменті. Мәліметтер Бас прокуратураның Құқықтық статистика порталында орналастырылған.

Әңгіме халықаралық емес, мемлекетаралық іздеу туралы болып отыр: ол ТМД елдері аумағында қолданылады және адамның Қазақстаннан тыс жерде, бірақ Достастық шекарасында жүргеніне негіз бар кезде жарияланады. Халықаралық іздеу – Интерпол арқылы жүзеге асатын бөлек процедура, ол туралы ҚМА хабарламасында айтылмаған.

Ведомство мәліметінше, Лория 414 миллион теңгеден астам сомаға бюджет қаражатын жымқырды және салық төлеуден жалтарады деген күдікке ілінді. 2023 жылы жергілікті бюджеттен клубты ұстауға 1,7 миллиард теңге бөлінген болатын.

Тергеу болжамы бойынша, ол бас бухгалтермен және басқа да тұлғалармен сөз байласып әрекет еткен: жалған қаржылық құжаттар пайдаланылған, ақша жеке шоттарға негізсіз аударылған, ал бухгалтерлік және салықтық есептілікке бұрмаланған мәліметтер енгізілген – жұмысшылардың табысы, еңбекақы қоры және ұйымның жылдық табысы төмендетіп көрсетілген.

Лория тергеудің сырттай бұлтартпау шарасын таңдау туралы өтінішхаты бойынша жауап алуға және сот отырысына келмегеннен кейін мемлекетаралық іздеуге жарияланды.

Давид Лория не деді?

Давид Лория әкесінің іздеуге жарияланғаны туралы хабарламаларға көпшілік алдында пікір білдірді. Ол аталған клубтардың қызметіне және сөз болып отырған жағдайларға еш қатысы жоқ екенін мәлімдеп, кінәсіздік презумпциясы принципін еске салды: заңда белгіленген тәртіппен кінәсі дәлелденгенге дейін ешкім де кінәлі деп саналмайды.

«Өз қызметімде мен әрдайым шынайы патриотизмді басшылыққа алдым және солай болып қала береді. Менің ұстанымым өзгеріссіз: мен жұмысқа ашықпын, диалогқа дайынмын», – деп атап өтті ол туған қаласының спорттық инфрақұрылымын одан әрі дамытуға ниетті екенін қосып.

Бұл сайлауға әсер ете ме?

2026 жылдың қазан айында «Әділет» партиясы Давид Лорияны Астана қалалық мәслихатының депутаттығына кандидат ретінде ұсынды, аумақтық сайлау комиссиясы оны тіркеді. Іздеу туралы жаңалықтардан кейін АСК мұның тіркеуді жоюға негіз болмайтынын хабарлады.

«Баласы әкесі үшін жауап бермейді ғой, бұған оның не қатысы бар? Ол ересек адам. Бұл ештеңеге әсер етпейді. Егер олар бір компанияда жұмыс істесе, басқа әңгіме еді. Ал олар баррикаданың екі жағында тұр ғой», – деді Астана қалалық АСК төрағасы Бейсембай Жұмабеков.

Комиссия Давид Лорияның өзіне тікелей шағымдар түскен жағдайда мәселе прокуратурамен кеңескеннен кейін қаралатынын нақтылады.

Еске салсақ, «Қызылжардағы» бюджет қаражатын жымқыру дерегі 2024 жылы анықталған болатын. Эпизодтардың бірі бойынша сот үкімі шығып қойды: 2026 жылдың қаңтарында клубтың бұрынғы бас бухгалтері Ольга Замелацкая жеті жыл алты айға бас бостандығынан айырылды. Григорий Лорияға қатысты тергеу жалғасуда, оның кінәсі сотта әлі дәлелденген жоқ.