Мансабын 23 жасында аяқтады: Словакиядағы тұңғыш қазақ – «Ертіс», агенттік схемалар және бай әкесі туралы

Рамазан Оразов – Еуропада тұрақтап қалуға тырысқан жалғыз қазақстандық ойыншы емес. Оған дейін Мидат Галбаев болды – ЦСКА мен «Цеснадағы» Рэмның бұрынғы командаласы. Орталық қорғаушы Болгария, Молдова және Словакияда ойнады, бірақ небәрі 23 жасында футболмен қоштасты.

ASnews.kz сайтына берген сұхбатында Қазақстан жасөспірімдер құрамасының бұрынғы мүшесі:

• неге кәсіби мансабын дұрыс құра алмағанын түсіндірді;
• словакиялық «Нитраның» бас бапкерімен болған қақтығысын және Әли Әлиевпен болған жағымсыз диалогты еске алды;
• жас ойыншыларға ескерту жасады;
• және Швейцариядағы жаңа жұмысы мен функционер ретіндегі жоспарлары туралы айтып берді.

– Мидат, сіз 13 жасыңызда Болгариядан бір-ақ шықтыңыз. Өміріңіздің осы кезеңі туралы айтып беріңізші.

– Ата-анам Болгария мен Хорватияның арасында таңдау жасады, бірақ мұнда жақын туыстарымыз бен достарымыздың болуы шешуші рөл атқарды. Бейімделу оңай болды. Ал жалпы барлық жерді араладым – Түркияның өзі небәрі 400 шақырым жерде. Ол жақта оқу-жаттығу жиындарын өткіздім.

– Әкеңіздің Чирпан маңында бұрыннан келе жатқан шарап зауыты бар екені рас па?

– Иә, кішігірім емес отбасылық бизнес бар. Шарап зауыты біз толық көшіп келмей тұрып болған.

– «Левскиде» сіз Георги Костовпен кездестіңіз. Ол бапкер Николайдың туысы ма?

– Олардың байланысы туралы білмеймін, бірақ жергілікті клубтарда көптеген танымал футболшылармен ойнаудың сәті түсті. Мысалы, Иван Бандаловскиймен немесе кезінде «Манчестер Сити» «Фиорентинадан» 8 миллион еуроға алған Валерий Божиновпен ойнадым.

– Тағы қандай жарқын экс-әріптестеріңізді немесе тәлімгерлеріңізді ерекшелеп айтар едіңіз?

– Ең есте қалғаны – Жерар Нус. «Ертіске» ауысар кезде оны кім жаттықтыратынын нақты білмедім, бірақ нәтижесінде бұл өте мықты маман болып шықты. Еуропада оны әлдеқашан мойындап қойған – ол «Ливерпульде» Рафаэль Бенитеске көмекші болған адам. Сондай-ақ Любко Петровичті атап өтемін, оның арқасында «Црвена Звезда» 1991 жылы Чемпиондар лигасын жеңіп алды. Және осы жарысқа «Лудогорецті» шығарған Георги Дерменджиевті де атағым келеді. Ол нағыз психолог еді.

Факт: Қазір Нус Оңтүстік Кореяның екінші дивизионындағы «Паджуды» жаттықтырабы, бұл турнирдегі ойыншылардың жалпы құны ҚПЛ-дан жоғары (90 млн > 87,55 млн).

«Мені ешкім алға тартқан жоқ»

– Қазақстанға оралу бәрін басынан бастаудың амалы болды ма?

– Павлодар – ерекше қала, өйткені мұнда әкем туған. Мен ол жақта ес білген шағымда болмадым, сондықтан 2018 жылы «Ертіспен» келісімшартқа қол қояр кезде жүрегімді тыңдадым. Қаржылық жағдай маңызды болмады, ата-анамның да қатысы жоқ. Егер олар мені алға тартумен айналысқанда, мен әлі де ойнап жүрер едім (күледі).

– Сіз молдовалық «Зимбруда» қаралымнан сәтті өттіңіз ғой.

– Иә, біреулер менің талантыма күмәндануы мүмкін еді, бірақ «физика» немесе алаңда барымды салу жағынан ешқашан сұрақ болған емес – мұны Александр Евгеньевич Кузнецов растайды. Оның үстіне, жас кезімде футболды жеңіл атлетикамен қатар алып жүрдім, тіпті дәрігерлер: «дамудағы күрт серпінге байланысты үзіліс керек болуы мүмкін» деген еді.

– Бірақ Молдовада неге жолыңыз болмады?

– Мен үшін сөз сөйлейтін ешкім болмады. Жасырмай-ақ қояйық: барлық клубтарда менеджерлік ойындар мен мүдделер бар. Болашағы зор футболшылардың конвейері жыл сайын жұмыс істейді, бірақ ұзақ мерзімді серіктестікке ешкім келіспейді. Алдымен бір бапкердің соңынан бардым, кейін – екіншісінің, бірақ ешкім маған уақыт берген жоқ. Мені әрдайым мазалайтыны: неге жастарға мүмкіндік бермейді? Сол «Ертісте» мен: «сенің уақытың келеді, әзірге шалдар рахаттансын – олар онсыз да мансабын аяқтап жатыр» дегенді еститінмін. Ал «Қайрат» болса, жас балалардың нәтиже бере алатынын дәлелдеп жүр. Біреуді спорттан бұлай ығыстыруға болмайды.

– Бұған куә болдыңыз ба?

– Әркімнің отбасылық жағдайы жақсы емес. Біреулер іні-қарындастарын асырау үшін қосымша жұмыс істеуге мәжбүр. Жігіт «иә, мен қабілеттімін, бұл ойынды жақсы көремін, бірақ бапкердің қолдауынсыз қалай жалғастырамын? Мен кімге керекпін?», – деп ойлануы мүмкін. Жасөспірімдер құрамаларында мұндай жағдайлар өте көп.

– Бүгінде жас орталық қорғаушыларды негізгі командаға қосумен айналысатындар аз. ҚПЛ-да бұл амплуадағы футболшыларға көп сенім артпайды деп есептемейсіз бе?

– Сондықтан Нұралы Әліптің мысалын есте сақтау маңызды. Мүмкіндік туған бойда ол оны пайдаланды. Иә, басында қателесті, бірақ басқаша қалай дамуға болады? Теориялық қателіктерді ойлағанша, жас қорғаушыға сенген дұрыс. Ал үлкендер оған көмектеседі. Бұл шынымен жауапты позиция және сақтану керек, бірақ жылқы атқорада ұзақ тұрып қалса, жүгіруді ұмытып кетеді.

Факт: «Алтай», «Астана» және «Ертіс» – ҚПЛ-2026-дағы 21 жастан аспаған орталық қорғаушылары турнирде 90+ минут өткізген жалғыз клубтар.

Агенттер клиенттерді қалай құртады

– Өткен өміріңізді және ерте жастан қаржыға тәуелсіз болғаныңызды ескерсек, мотивация жағынан қиындық болмады ма?

– Жоқ, өйткені мен үшін футбол – ақылды атлеттердің әдемі ойыны. Рас, онда көп нәрсе ақшаға құрылған және кәсібилік көбіне екінші орынға сырғиды. Мен бұған Орталық Еуропаның өзінде – таланттардың ұстаханасы деп аталатын Словакияда көз жеткіздім. Мұнда агенттер тек қысқа мерзімді табысқа ғана назар аударады: трансферді рәсімдедік пе – ары қарай кеттік. Бұл менеджерлердің бірі маған испаниялық «Райо Вальеканода» қаралымды толық қамтамасыз етіп берді. Мен тек алаңдағы жұмысқа ғана назар аудардым – міне, бұл жүйе осылай жұмыс істеуі керек.

– 18-19 жаста мұндайды бастан өткеру қалай екен?

– Көп нәрсеге төзуге тура келді, соңында түсінгенім: айналадағы ағындарды бақылау маңызды екен. Неге мен мұнда ақша жоғалттым, ана жерде – екіншісін кешірдім немесе ауысым кезінде біреулердің байып кетуіне жол бердім, ал қорытындысында негізгі құрам ойыншысы болуға мүмкіндік алмадым? Неге мен ештеңесіз қала беремін? Жас кезіңде ешкімге тіс жара алмайсың. Клубтағы иерархия сондай, тіпті киім-кешекке жауапты адам: «бар, доптар мен манишкаларды жинап ал» деп бұйырады. Әрине, футболшының аты футболшы, ал жалақы алатын ағалардың өз міндеттері бар.

– Бұл тәрбие құралы дейді ғой.

– Сәтпаев еркелеп кеткен деп ойламаймын. Дастан – елдің, басшылықтың және «Қайрат» инфрақұрылымының еңбегі. Криштиану Роналдудың өзі өмірге жолдама берген адамға қалай қарағанын қараңызшы. Сондықтан жаңадан бастаған профи барлық ортаны және айналасындағы адамдарды бақылауда ұстауы керек. Бизнес пен спорттың қатар жүретіні түсінікті, бірақ соңында сенің психикаң қатты зардап шегуі мүмкін.

Әкесімен жасты адаммен төбелесе жаздады

– Словакиялық «Нитраның» бапкері Мариан Сюттоның дебюттен кейінгі ашық сынына қалай қарадыңыз?

– Болған жайтты басынан аяғына дейін айтып берейін. Мен «Нитраға» украиналық агенттер арқылы келдім, негізі оған дейін «Олимпикпен» (Донецк) келісімшарт жасасуым керек еді. Словакияда бұл өте керемет жоба, сен онда маңызды тұлға бола аласың деп сендірді. Іс жүзінде – жарты жыл жалақы төлемеді, тіпті гетри де бермей қойды. Сапалы стадион мен жаттығу алаңы үшін рақмет. Ал баспана үшін басшыларға мәмілені ұйымдастыра алмаған менеджер төледі. Демеушісіз мен олар үшін «қара қойға» айналдым – ешкімге керек болмай қалдым. Сютто мені «Спартакқа» (Трнава) қарсы ойынға өмірімде ойнамаған тіреуіш жартылай қорғаушы позициясында шығарды. «Коуч, өтінемін, мені орталыққа немесе қорғаныстың сол қанатына қойыңызшы» дедім. Ол тыңдаған жоқ, ал 40-минутта мені басқа ойыншыға ауыстырып тастады:

– Мен алаңнан кетпеймін.

– Жоқ, сен ойыннан алындың.

Трибуна астында бізде қақтығыс болды. Біреуге шағымдану дұрыс болмас еді. Келесі күні базаға келсем, білгенім: мені клубтан толықтай сызып тастапты, тіпті дубльмен жаттығуға мүмкіндік бермеді. Кейін бапкер қонақүйге келіп, болған оқиға үшін кешірім сұрады.

Факт: Словакия чемпионаты УЕФА рейтингінде Қазақстаннан сегіз саты алда тұр (29>37).

Осы елде өткізген бір жарым жылдан кейін мен мансабымды аяқтау туралы шешім қабылдадым, өйткені тағдырымды біреудің қолына бергім келмеді. Өз бетімше формамды сақтап, қаңғып жүруден шаршадым. «Левскиде» менің көрсеткіштерім үздік болды, Қазақстанда да бір күн демалған емеспін.

– Тіпті маусым аяқталғанда да ма?

– Иә, өйткені жеке бапкер жалдадым. Анталиядағы жиындарға дайын болып бардым.

«Қызылжар» трансферге кедергі келтірді

– «Нитрадан» кейін не болды?

– Маған Австрияның екінші лигасынан ұсыныс түсті. Агент словак еді, сондықтан жағымсыз пікірлерді естіп: «мен сен туралы басқа мамандардан көбірек білуім керек» деді. Осылайша, Сюттоның маған футболшы ретінде ешқандай шағымы болмағаны анықталды – жай ғана жоғарыдан қысым жасалған екен. Бас бапкерден мені тізімнен алып тастауды сұраған, өйткені келісімшарт жасалмады. Енді ешкімге ештеңе дәлелдей алмайсың. Ол кезде мен Болгарияда болдым және нақты спорттан кетемін деп шештім. Ата-анам шошып кетті. Дәл осындай ыңғайсыз жағдай «Қызылжарда» да болды. Есімде, Әли Әлиевке барып, жіберуін өтіндім: «Ханалиұлы, түсінемін, келісімшартым бар, клубтың міндеттері бар, бірақ бұл жаста маған ойнау керек». Стойчо Младенов басқаратын «Қайсардан» қызығушылық болды.

Факт: Болгар Младенов «Қайсарды» төрт жыл жаттықтырды, осы уақыт ішінде ел Кубогын жеңіп алды.

Мен жаңа командамен екі аптаны нәтижелі өткіздім. Жеке бапкерім – Димитр Димитров та қолдап жүрді, бәрі жақсы еді. Бірақ нәтижесінде «Қызылжар» ҚФФ-ға мәлімдеме жасады: «Галбаевтың келісімшарты бар. Қайтып келіп, бізге бірінші лигада көмектессін». Әрине, бапкер: «бұл не сұмдық?» деп сұрады. Қайтадан Әлиевке хабарласып:

– «Қайсар» басшылығы ашулы. Сіз мені босаттыңыз ғой, ал енді 50 мың доллар сұрап отырсыз ба? Мен мүлдем клубсыз қалуым мүмкін.

– Уайымдама. Қызылордада ойнай берсең болады – бәрін шешеміз.

Ал содан кейін Младенов заттарыңды жинай берсең болады деді (күледі). Егер «Қызылжар» маған сенгенде, мен тіпті төменгі лигаға түсіп кетсе де, клубта қалар едім. Оның үстіне, ол жаққа болмайтын ақшаға барған едім.

– Параллель қандай іспен айналыстыңыз?

– Мен Гарвард университетінде қаржы саласында білім алдым. Футболмен қоштасқан соң, 4,5 миллиард долларды басқаратын америкалық хедж-қордың иесімен таныстым. Ол кісі мені жұмысқа алды, мен осы салада өзімді таптым. Дегенмен, осыншама келеңсіздіктерден кейін: «бәлкім, мәселе менде болған шығар? Бәлкім, өзім кінәлімін бе?» деп ойланатынмын. Әкем – ескінің адамы. Егер бапкер мені матч барысында ауыстырса, ол бірден қоңырау шалып, түсініктеме беруді талап ететін. Ол: «айналаңдағының бәрі қателесуі мүмкін емес. Мәселені өзіңнен ізде» дейтін. Тек 3-4 жыл бұрын ғана арамызда диалог болып, оған бәрі түсінікті болды:

– Айтшы, мен сені қандай да бір жағдайда құтқара алатын кез болды ма?

Әкемнің ішінде кінә сезімі болмасын деп «жоқ» дедім, бірақ шын мәнінде оның көмектесуге немесе біреуге ықпал етуге әлеуеті зор болды. Ол менімен Австрия қызыққанда және агент мені «Нитрадан» ойын қабілетіме байланысты емес, басқа себеппен «алып тастағанын» түсіндіргенде барып тынышталды.

– ФИФА арқылы шешуге ниет болмады ма?

– Келісімшарт бойынша «Нитра» маған жарты жылдың жалақысын төлемеді, сосын өкілдері: «біз Суперлигадан ұшып кеттік, сондықтан не екі айдың жалақысын ал, не мүлдем жоқ» деді. Келісуге тура келді. Әрине, ФИФА-ға шағымданғым келді, бірақ оны кім қаржыландырады? Мен әкеме барып, алақан жая алмадым – бутсыға ақшаны өзім жинайтынмын. Ондайда өзімді әлсіз сезінер едім, бірақ бұл өте орынды өтініш еді ғой. Бәрі намысқа байланысты. Есесіне, бүгін мен ұялмаймын: ешкімнің алдында иілмедім және жеңілдіктерді пайдаланбадым.

«Өзім сияқты жігіттерге көмектескім келеді»

– Ішкі жағдайды біле отырып, агент болу идеясы болмады ма?

– Маған Словакияда менеджерлер командасына қосылу туралы үш рет ұсыныс түсті, бірақ қазір мен Forbes тізіміндегі адамдардың қаржысын басқарумен айналысамын. Әзірге – жоқ, бірақ болашақта спортшылар үшін қолайлы экожүйе құру қызықты болар еді. Жай ғана «Фенербахче» немесе «Бешікташқа» тез трансфер жасаймыз деп құрғақ уәде бергім келмейді.

– Тимур Турлов «Шахтерді» 55 млн теңгеге сатып алды. Сіз де осылай жасай аласыз ба?

– Әрине. Турловқа клуб тегін тиді десе болады – бұл нағыз күлкілі баға. Тарих тұрғысынан «Ертіске» қарау да ауыр болды. Қызметкерлер үшін – массажистерден бастап еден жуушыларға дейін – өкінішті, олар таңертең клубтағы жұмыс үшін оянатын еді. Топ-командалардың киім ауыстыратын бөлмесінен түскен суреттерде ойыншылардың оларды құшақтап, сыйақыларымен бөлісетіні тегін емес. Бұл командалар мемлекет тарапынан қаржыландырылғанда, ақша табу үшін сол румындар мен болгарлар келетін. Легионерлер өмірінде мұндай сомаларды көрмеген. Бірақ енді, қайта өрлеу кезеңінде, олар жастарға сенуі керек.

– Қазақстанда немесе тіпті шетелде клуб сатып алуға дайынсыз ба?

– Мен еуропалық құрылыммен ешқашан байланыспас едім. Біріншіден, біздің менталитетіміз мүлдем бөлек. Екіншіден, олардың өз қайраткерлері жетіп артылады. Мен ешқашан айырбастамайтын жалғыз паспорт – қазақстандық төлқұжат, сондықтан өз Отанымда пайдамды тигізгім келеді. Болашақта клуб сатып алу нұсқасын қарастырар едім.