Чемпиондар лигасынан жанкүйерлермен жанжалға дейін: Уразбахтин «Қайраттан» қалай кетті

Рафаэль Уразбахтин 26 қазанда «Қайраттың» бас бапкері қызметінен кетті. Клубтың мәлімдеуінше, бапкер бұл шешімді өзі қабылдаған, ал басшылық оның өтінішін қанағаттандырып, команда тарихына қосқан үлесі үшін алғыс білдірген. Ресми мәлімдемеде отставканың нақты себептері айтылмады.

Бұл жағдай «Қайрат» чемпиондықтан толық үміт үзгеннен кейін орын алды: 25 қазанда алматылықтар Ақтөбеде 2:2 есебімен тең түсіп, «Ордабасыға» жету мүмкіндігінен айырылды. Ал одан төрт күн бұрын команда Конференция лигасында өз алаңында грекиялық «Панатинаикостан» бес гол жіберіп, ойсырай ұтылған болатын.

Екі жылдық жұмысы барысында Уразбахтин клубпен екі рет чемпион атанып, Суперкубокты жеңіп алды. Ең бастысы – Қазақстан футболының тарихында алғаш рет команданы Чемпиондар лигасының жалпы кезеңіне алып шықты. Бірақ ақырында ол өз жанкүйерлерінің ысқырығымен командадан кетті.

ASnews.kz осы оқиғаға толы екі жылды қорытындылайды: статистика парадокстары, күзгі дағдарыстың объективті себептері және жанжалды финалға қарамастан Қазақстан футболының тарихында мәңгі сақталатын мұра.

Ол қалай келді: көмекші, міндетін атқарушы, бас бапкер

Уразбахтин – клуб үшін бөтен емес: алматылық, «Қайрат» пен Қазақстан құрамасының бұрынғы ойыншысы, клуб жүйесінде «Қайрат-Жастармен» жұмыс істеген маман. 2024 жылы ол сегіз ай ішінде бір клубтың ішіндегі барлық сатыдан өтті: Кирилл Кекердің көмекшісі болды, 29 сәуірден бастап бас бапкердің міндетін атқарды (м.а.), сосын Александр Кержаковтың кезінде қайтадан ассистент болды, ақыры 6 қыркүйекте толыққанды бас бапкер болып тағайындалды.

Алғашында ол команданы Кирилл Кекердің отставкасынан кейін қабылдап, қақпашы Данил Устименконы бірден қосалқы құрамға отырғызды. Оның тұсында «Қайрат» «Атырау» мен «Жеңісті» ұтып, Семейде ұпай еншіледі. Алайда басшылық бәрібір сырттан бапкер іздеп, мамыр айының соңында Александр Кержаковты тағайындады.

Күзде Кержаков жанжалмен кетіп, команданы бірінші орында қалдырды. Сол кезде Уразбахтинді маусым соңына дейін бас бапкер етіп бекітті. Нағыз сын сағаты сонда басталды: Ақтөбедегі өкінішті жеңілістен кейін команда «Тұранды» 5:1 есебімен тас-талқан етті, «Жетісу» мен «Ордабасыға» қарсы соңғы минуттарда жеңіс голдарын соқты.

2024 жылдың 10 қарашасында соңғы турда «Қайрат» Атырауда 1:0 есебімен жеңіске жетті (59-минутта Гиорги Зария пенальтиді дәл орындады) және «Астананы» бір ұпайға артта қалдырды. Бұл клуб тарихындағы төртінші – әрі 70 жылдық мерейтойына арналған чемпиондық еді. Бас бапкер болып тағайындалғаннан бастап алтын медальға дейін Уразбахтинге небәрі екі ай қажет болды.

Ең бастысы: төрт раунд және «Селтикпен» пенальти сериясы

2025 жылдың жазында «Қайрат» Чемпиондар лигасының іріктеу кезеңін бірінші раундтан бастап толық өтті – қатарынан төрт саты, сегіз матч.

6 тамызда «Слованмен» өткен үйдегі матчтың тағдыры 90-минутта шешілді – ол кезде небәрі 17 жаста болған Дастан Сәтбаев пенальтиден гол соқты, ал словактар 65-минуттан бастап он адаммен ойнаған еді. 12 тамызда Братиславадағы қарымта ойында Роберт Мак 30-минутта есепті теңестірді – келесі кезеңге тек пенальти сериясы арқылы өтті.

Ал плей-оффта бұл еурокампанияның ең басты тарихи сәті орын алды. «Селтикпен» екі матч та голсыз аяқталды – Глазгода да, Алматыдағы қосымша уақытта да таблода нөлдер тұрды. 2025 жылдың 26 тамызындағы пенальти сериясында «Қайрат» 3:2 есебімен жеңіске жетіп, қақпашы Темірлан Анарбеков кештің басты қаһарманына айналды.

Осылайша қазақстандық клуб өз тарихында (және ел тарихында) Чемпиондар лигасының жалпы кезеңіне шықты. Қарсыластар қатарында «Реал», «Арсенал», «Интер» және «Олимпиакос» болды – мадридтік «Реал» Алматыға келді.

«Қайрат» жалпы кезеңді соңғы, 36-орынмен аяқтады: сегіз матч, бір тең ойын – «Пафоспен» 0:0, жеті жеңіліс, доп айырмашылығы 6–22 және бір ұпай. Дегенмен, команда сырт алаңдағы төрт матчтың барлығында гол соқты – «Спортинг», «Интер», «Копенгаген» және «Арсеналға», ал үйдегі төрт ойында тек бір гол енгізді. Турнир Лондонда «Арсеналға» қарсы 2:3 есебімен аяқталды.

Уразбахтинге қатысты басты пікірталас осы тұста туындайды. Біреулер сол топтық кезеңге жетудің өзін үлкен жетістік санаса, басқалары сегіз матчтағы жеті жеңілісті алға тартады.

Ол не жеңіп алды?

Екі чемпиондық, Суперкубок және қатарынан екі рет еурокубоктардың топтық кезеңіне шығу – мұндай тұрақтылық «Қайраттың» бұрынғы бапкерлерінің ешқайсысында болмаған.

Жеңіліспен аяқталған 2026 жылғы маусымда команда 29 турда 64 ұпай жинады: 19 жеңіс, 7 тең ойын, 3 жеңіліс, доп айырмашылығы 59–22. Басқа уақытта бұл чемпиондық көрсеткіш болар еді, бірақ «Ордабасы» 68 ұпай жинаған жылы емес.

Егер тек чемпионатты алсақ (кубоктар мен еурокубоктарды қоспағанда), мынадай парадокс шығады:

Уразбахтин чемпионатта ең көп ұпайды өзі жеңілген маусымда жинапты: 29 турда 64 ұпай. Бірақ чемпионаттардың ұзақтығы әртүрлі болды – алдымен 13 клуб, сосын 14, қазір 16. Сондықтан бір матчтағы ұпай санын қараған әділ. Бұл ретте 2025 жыл үздік болып тұр: 2026 жылғы 2,21-ге қарсы 2,27. Ал ең алғашқы алтынын ол үш маусым ішіндегі ең төменгі көрсеткішпен (1,96) алған.

Яғни, Уразбахтин екінші орында қалған маусым, ол алғаш рет чемпион атанған маусымға қарағанда ойын сапасы жағынан мықтырақ болды. Айырмашылық «Қайратта» емес, қарсыласта: 2024 жылы алтын үшін 47 ұпай жеткілікті болса, 2026 жылы 64 ұпай аздық етті.

Жалпы алғанда, Уразбахтиннің басшылығымен «Қайрат» барлық турнирлерде 94 матч өткізді: 53 жеңіс, 17 тең ойын, 24 жеңіліс, 177:112 доп айырмасы және 176 ұпай – бір ойынға 1,87 ұпайдан айналады.

2026 жыл: бәрі құрдымға кеткен маусым

Алтынға талас маусым бойы жүрді, ал «Қайрат» бірінші орынға төрт рет шықты. Соңғы рет – 9 қыркүйекте, команда кейінге шегерілген матчта «Жеңісті» 3:0 есебімен ұтып, екі ұпайға ұзап кеткен кезде.

Бұл көшбасшылық небәрі үш күнге созылды. 13 қыркүйекте «Қайрат» өз алаңында «Тобылдан» 1:4 есебімен ұтылды, төрт күннен кейін Астанада 0:1 есебімен есе жіберді – содан кейін бәсекелесіне жете алмады. 18 қыркүйекте пайда болған төрт ұпайлық алшақтық маусымның соңына дейін өзгерген жоқ.

Еурокубок маусымын команда Чемпиондар лигасының бірінші раундынан қайта бастады, бірақ үшінші кезеңге дейін ғана жетті. «Сутьесканы» оңай өтті (үйде 2:1, сыртта 2:0), «Омонияны» тек пенальти сериясы арқылы жеңді, ал софиялық «Левскиге» екі матчта да бірдей 0:1 есебімен жол берді. Еуропа лигасының плей-офф кезеңінде «Андерлехт» Алматыда 3:0, Брюссельде 3:0 есебімен жеңіске жетті (екі ойын қорытындысы бойынша 0:6). Конференциялар лигасына «Қайрат» үшінші мүмкіндікпен түсті – дәл осы өткен жылмен салыстырғандағы айырмашылықта жанкүйерлер бапкерге қарсы басты аргументті көрді.

Команда Конференциялар лигасында ойнауын жалғастырды – 22 қазанда өз алаңында «Панатинаикостан» 1:5 есебімен ойсырай ұтылды. Осы жеңіліс бапкер мен жанкүйерлер арасындағы қарым-қатынасты түпкілікті бұзған нүкте болды.

Бұл ретте маусымның объективті себептері де болды. «Қайрат» Дастан Сәтпаев пен Жоржиньодан айырылды, сондай-ақ чемпиондыққа үміткерлердің ішінен ішкі лига мен еурокубоктарды қатар алып жүрген жалғыз команда болды: ойындардың ауысуы, ұзақ ұшулар, кадр тапшылығы.

Оған қандай сын айтылды?

Уразбахтинге тағылған басты айып нәтижелерге емес, оның сол нәтижелерге қалай реакция білдіргеніне байланысты болды.

«Панатинаикостан» жеңілгеннен кейін трибуналар «қашанғы шыдаймыз» деп айқайлады. Бапкер бұған: «Кім айқайлап жатса, сол адамдар футболды түсінбейді», – деп жауап берді және мұны «мұндай сөздерді айтатын ақымақ адамдар» деп қосты. Төрт күннен кейін ол қызметінен кетті. Сонымен қатар, оның әріптесі, «Астананың» бас бапкері Григорий Бабаянмен де ашық жанжалы болды.

Дегенмен Уразбахтинді жақтаушылар да табылды. Олардың уәжі: клуб бюджеті өскен жоқ, құрам басты геймченджерінен (ойындардың тағдырын шешетін ойыншысынан) айырылды, ал Чемпиондар лигасы бар 2025 жылғы маусым барлығы үшін жоспарды асыра орындау болды – бұл өз кезегінде енді сәйкес келу мүмкін емес үлкен үміттерді оятты. Тіпті оны қолдаған мәтіндердің өзінде бапкердің осал тұсы ретінде сынға эмоциялық реакция білдіруі жиі айтылды.

Алда не күтіп тұр?

Бас бапкердің міндетін атқарушы болып бұған дейін «Қайрат-Жастарда» жұмыс істеген Жора Арутюнян тағайындалды. Оның алғашқы матчы – 31 қазанда Алматыда өтетін «Алтайға» қарсы чемпионаттың соңғы туры.

Клубтың алдында Конференциялар лигасындағы аяқталмаған маусым және келесі жылы чемпион мәртебесіз ойнау перспективасы тұр (Чемпиондар лигасына Қазақстан атынан «Ордабасы» барады).

Қалай болғанда да, Уразбахтин қазақстандық клубты Чемпиондар лигасының негізгі кезеңіне алғаш рет алып шыққан бапкер ретінде кетеді. Соңғы екі айдағы оқиғаларға қарамастан, бұл жетістік тарихта мәңгі сақталады.