Джон ван 'т Схип: өмірбаяны, толық ақпарат, жалақысы, жеке өмірі. Қазақстан ұлттық құрамасының жаңа бас бапкері

Қазақстан ұлттық құрамасының жаңа бас бапкері белгілі болды. Бұл лауазымға 62 жастағы Нидерланд маманы Джон ван 'т Схип тағайындалды. Ол – футболшы ретінде 1988 жылғы Еуропа чемпионы, Мексикада Кройфтың сенімді өкілі болған және «Аяксты» клуб тарихындағы ең төменгі орыннан суырып алған тәжірибелі бапкер.

ASnews.kz бұл маманның кім екенін және неліктен таңдау соған түскенін егжей-тегжейлі баяндайды.

Канадада туып, «Аякста» өсті

Толық есімі – Йоханнес Николас ван 'т Схип. Ол 1963 жылы 30 желтоқсанда Канаданың Форт-Сент-Джон шағын қаласында дүниеге келген. Отбасы сол жылдары Канадаға қоныс аударған еді. Дегенмен оның футболдағы өмірі Амстердамда өтті: 1976 жылдан бастап «Аякс» академиясында тәрбиеленсе, 1981 жылдан бастап негізгі құрамда өнер көрсетті.

Ол жылдам әрі техникасы жоғары сол қапталда ойнайтын вингер болды. 1981-1992 жылдар аралығында «Аякс» сапында 273 матч өткізіп, 29 гол соқты. Осы аралықта Нидерландтың төрт дүркін чемпионы атанды, үш рет ел кубогын, 1987 жылы Кубок иегерлерінің кубогын және 1992 жылы УЕФА кубогын ұтып алды. Одан кейін италиялық «Дженоада» төрт маусым өткізіп, 107 кездесуде 11 гол соқты.

Нидерланд ұлттық құрамасында 41 матч өткізіп, 2 гол соққан. Дебюттік ойынын 1986 жылдың сәуірінде Шотландияға қарсы өткізсе, соңғы кездесуін 1995 жылдың маусымында Еуро іріктеуінде Беларуське қарсы өткізді. Ван 'т Схип Еуро-1988 жеңімпаздарының сапында болды, сондай-ақ 1990 жылғы Әлем чемпионаты мен Еуро-1992 турнирлеріне қатысты. Нидерланд тарихындағы жалғыз халықаралық трофей болған Еуро-88 турнирінде бір рет алаңға шықты.

Ерекше деталь: ван 'т Схип ана тілі нидерланд тілінен бөлек, ағылшын, испан және итальян тілдерінде еркін сөйлейді. Төрт құрлықта жұмыс істеген бапкер үшін бұл өте маңызды артықшылық.

«Аякс» академиясы, «Твенте» және ван Бастенмен бірге өткен сегіз жыл

Бапкерлік жолы да футболшы атанған жерден басталды. 1997-2000 жылдары «Аякстың» жасөспірімдер командаларын жаттықтырды. 2001-2002 жылдары «Твентеде» үлкен футболдағы алғашқы дербес жұмысын бастады, ал 2002-2004 жылдар аралығында «Йонг Аяксты» басқарды.

2004 жылдың тамызынан бастап ван 'т Схип Нидерланды құрамасында Марко ван Бастеннің ассистенті болды. Бұл ынтымақтастық ван Бастеннің Еуро-2008-ден кейін кетуіне дейін созылды. Осы аралықта олар Германиядағы 2006 жылғы Әлем чемпионатында және Австрия мен Швейцарияда өткен Еуро-2008 турнирінде жоғары деңгейде қызмет етті.

Кейін ол ван Бастеннің соңынан «Аякске» ассистент болып барды. Ал 2009 жылдың 6 мамырында ван Бастен қызметтен кеткен соң, маусым соңына дейін алғаш рет амстердамдық клубтың бас бапкері міндетін атқарды.

Аустралия және Скотт Манн: Оны Қазақстанға алып келген байланыс

Бұл – қазіргі тағайындаудың мәнін түсінуге арналған ең басты түйін.

2009 жылдың 12 қазанында ван 'т Схип австралиялық «Мельбурн Харт» клубымен келісімшартқа отырып, 2010/11 маусымы қарсаңында клуб тарихындағы тұңғыш бас бапкер атанды. Екінші маусымда ол команданы өз тарихында алғаш рет плей-офф кезеңіне шығарды, содан кейін 2012 жылдың 1 ақпанында жеке себептерге байланысты қызметінен кететінін хабарлады.

Ол 2014 жылдың қаңтарында – клубты City Football Group сатып алғаннан кейін қайта оралды. 2014 жылдың 19 наурызында, жеңіліссіз өткен жеті матчты қосқанда 11 кездесуден соң, ван 'т Схип 2016/17 маусымының соңына дейін үш жылдық келісімшартқа қол қойды. Көп ұзамай клуб атауы «Мельбурн Сити» болып өзгертілді.

Осы тұста қазақстандық жанкүйерлерге жақсы таныс есім пайда болады. Клубтың сол кездегі бас директоры Скотт Манн ван 'т Схиптің көшбасшылық қасиеттері мен бапкерлік тәсілі соңғы 11 турда команданың жағдайын түбегейлі өзгерткенін айтып, оның біліктілігін жоғары бағалады. Бұл – дәл қазір ҚФФ Бас хатшысы лауазымын атқарып, Қазақстан құрамасына бапкер іздестірген Скотт Манн.

Кейінрек Манн клубқа Австралия құрамасының ойыншылары Дэниел Арзани, Тим Кэхилл және Аарон Муиды шақыруға көмектесіп, 2016 жылғы Австралия кубогын жеңіп алуға ықпал етті. Одан кейін City Football Group-тың Қытайдағы бөлімшесін басқарды, ал 2023 жылы лондондық «Тоттенхэмнің» бас футбол директоры атанды.

2016 жылғы Австралия кубогы «Мельбурн Сити» үшін ересектер деңгейіндегі алғашқы трофей болды – әрі бұл ван 'т Схиптің бапкерлік карьерасындағы жалғыз трофей болып қала берді. 2017 жылдың 3 қаңтарында ол Нидерландыға оралып, ауыр дертке шалдыққан әкесіне күтім жасау үшін өз еркімен қызметтен кетті.

Әкесі бірнеше аптадан кейін дүниеден өтті. «Мельбурн Сити» ойыншылары «Сентрал Кост Маринерске» қарсы матчқа қара таңба тағып шықты, ал кездесуде дубль жасаған Тим Кэхилл әлеуметтік желіде бұрынғы бапкерлері үшін жеңіске жету ерекше мәртебе болғанын жазды.

Мексика: Кройфтың іске аспаған жобасы

Австралиядағы екі кезеңнің арасында оның карьерасындағы ең атышулы әрі қарама-қайшылыққа толы кезең өтті.

2012 жылдың сәуірінде «Гвадалахара» ван 'т Схипті бас бапкер ретінде таныстырды. Оны осы клубпен жоба жүргізіп жатқан отандасы Йохан Кройф ұсынған еді.

Бұл жерде мән-жайды түсіну маңызды. Кройф «Чивасқа» спорттық жобаның директоры болып келгенімен, 11 айдың ішінде оны дамытуға қажетті жағдай таба алмады. Келісімшарт 2012 жылдың 23 ақпанында үш жылға жасалған болатын. Нидерландық аңыздың алғашқы шешімдерінің бірі ван 'т Схипті бас бапкер етіп тағайындау болды.

Клуб иесі Хорхе Вергара тез арада нәтиже мен «Барселонаның» мексикалық нұсқасын талап етті. Кройф тоғыз айда Мексикаға тек үш рет қана барды, ал нашар нәтижелер тараптардың қарым-қатынасын бұзды – 2012 жылдың 2 желтоқсанында ынтымақтастық тоқтатылды.

Ван 'т Схиптің өз жұмысының қорытындысы: 19 матч – алты жеңіс, бес тең ойын, сегіз жеңіліс. Ол «Чивасты» Апертура-2012 плей-офф кезеңіне шығарғанымен, Клаусура-2013 маусымына дейін жұмыс істей алмады.

Греция: Нәтижесіз аяқталған ұрпақ алмасуы

2019 жылдың шілдесінде ван 'т Схип Греция ұлттық құрамасын басқарды. Таныстырылымда ол: «Команданың энергиясы өзгеруі керек, жігер кайта оралуы тиіс, ал грек халқы өздері үшін соңына дейін күресетін құраманы көруі қажет», – деп ашық айтты.

Негізгі тапсырма жүйелі түрде құрамды жасарту болды. Ол ойыншылардың жаңа буынына ауысуға тырысқанымен, бұл өзгерістер айтарлықтай нәтиже бермеді. 2022 жылғы Әлем чемпионатының іріктеуінде гректер Испания мен Швециядан кейін топта үшінші орын алып, сегіз матчтың екеуінде ғана жеңіске жетті.

2021 жылдың 26 қарашасында ван 'т Схип қызметінен кетті. Ол бұған Греция футбол федерациясының 31 желтоқсанда аяқталатын келісімшартты ұзарту мәселесінде созбалаңға салуын себеп етіп көрсетті. Ол өзінің қоштасу жазбасында 2019 жылдың тамызынан бастап жұмыс мәдениетті өзгертуге және Греция құрамасының болашағы үшін дарынды жастардан тұратын ұжым құруға бағытталғанын атап өтті.

«Аякс»-2023: Соңғы орыннан құтқару

2023 жылдың күзі – амстердамдық клуб тарихындағы ең нашар бастама болды. Сегіз матч, бір жеңіс, екі тең ойын, бес жеңіліс, соғылған 21 гол. «Аякс» өз тарихында алғаш рет турнир кестесінің ең соңғы орнына түсіп кетті. Жексенбілік матчта көш бастап тұрған ПСВ-дан 2:5 есебімен ұтылды (Ирвинг Лосано хет-трик жасады).

2023 жылдың 30 қазанында клуб ван 'т Схипке қолқа салды. «Аякстың» бас директоры Ян ван Халст ол кезде Джонның алаңда да, алаңнан тыс жерде де үлкен халықаралық тәжірибесі бар шынайы «Аякс» адамы екенін, команда нәтижелеріне оң бетбұрыс жасай алатын бірден-бір маман екенін мәлімдеді.

Нәтиже: ван 'т Схиптің басшылығымен «Аякс» жағдайды түзеп, 34 матчта 56 ұпаймен (15 жеңіс, 11 тең ойын, 8 жеңіліс) маусымды бесінші орында аяқтады. Бұл 1999/2000 жылғы маусымнан бергі клубтың ең төменгі нәтижесі болғанымен, маусымның басындағы жағдайды ескерсек, бұл нағыз құтқару операциясы еді.

Бапкердің өзі бұл кезеңді кәсіби және жеке тұрғыдан өте қарқынды айлар болғанын, бесінші орынның арқасында еурокубоктық орын қамтамасыз етіліп, мақсатқа қол жеткізілгенін айтты. Техникалық директор Алекс Крус Джонның өте күрделі жағдайда келіп, клубқа орасан зор көмек көрсеткенін атап өтті.

Мұнда да сәтсіздіксіз болған жоқ: 2023 жылдың желтоқсанында «Аякс» Нидерланды кубогының екінші раундында USV Hercules әуесқой клубынан 2:3 есебімен ұтылып, жарыс жолынан шығып қалды. Бұл – 1982/83 жылғы маусымнан бергі кубокпен ең ерте қоштасу болды.

Армения: Бес ай және бірде-бір жеңіс жоқ

Қазақстанға дейінгі соңғы жұмыс орны – оның карьерасындағы ең сәтсіз кезең болды.

2025 жылдың 17 ақпанында Армения Футбол федерациясы ван 'т Схипті ұлттық құраманың бас бапкері етіп тағайындады. Оның ассистенті болып Нидерланды құрамасының бұрынғы ойыншысы Арон Винтер келді. Келісімшарт 1+1 жүйесі бойынша жасалып, бапкер жұмысқа 1 наурызда кірісті. Негізгі міндет ретінде 2026 жылғы Әлем чемпионатына іріктеуде күрес жүргізу және Ұлттар лигасының B дивизионына шығу белгіленді.

Барлығы сәтсіз басталды. Ұлттар лигасының плеей-офф матчында Грузияға қарсы ойында Армения өз алаңында 0:3, ал сырт алаңда 1:6 есебімен ойсырай ұтылды. Жалпы статистика: төрт матч, бірде-бір жеңіс жоқ, бір тең ойын, үш жеңіліс.

2025 жылдың 6 тамызында, жеңіссіз өткен төрт кездесуден соң, келісімшарт тараптардың өзара келісімімен тоқтатылды. Содан бері ван 'т Схип жұмыссыз жүрген болатын.

Жалақысы

ҚФФ-мен жасалған келісімшарттың нақты шарттары жарияланбады – бұл федерацияның стандартты тәжірибесі. Дегенмен белгілі мөлшерлер бар, олар көп нәрсені аңғартады.

Алдыңғы бас бапкер Талғат Байсуфиновтың жалақысы салықтарды шегергенге дейін айына шамамен 12 миллион теңгені (ағымдағы бағаммен шамамен 21 210 еуро) құраған. Толық бір жылға – 144 миллион теңге төңірегінде (шамамен 254 500 еуро).

Салыстыру үшін: Станислав Черчесовтің Қазақстан құрамасындағы жалақысы жылына 1.2 миллион еуро болған, ал оны қызметтен босатқаны үшін өтемақы ҚФФ-ға 500 мың еуроға түсті.

Ван 'т Схиптің өзіне келсек, нидерландық дереккөздер оның «Аякстегі» табысын салыққа дейін жылына шамамен 1–1,5 миллион еуро деп бағалайды. Бапкердің жалпы дәулеті футболшылық карьерасы, Мексика мен Австралиядағы бапкерлік келісімшарттары, жылжымайтын мүлікке салған инвестициялары және телесарапшылық жұмысының арқасында шамамен 6–8 миллион еуро төңірегінде бағаланады. Бұл цифрлардың барлығы – болжамды бағалаулар, ресми түрде расталмаған.

Ван 'т Схиптің Қазақстандағы келісімшарты Байсуфинов пен Черчесовтің деңгейінің арасында, яғни жылына 400–800 мың еуро аралығында болады деп болжауға толық негіз бар. Бұл – расталған мәлімет емес, нарықтық бағалау.

Жеке өмірі

Ван 'т Схип жеке өміріне қатысты өте тұйық және бұл тақырыпта дерлік сұхбат бермейді. Белгілі ақпарат аз, бірақ кейбір назар аударарлық детальдар бар.

Оның енесі – танымал нидерландық әнші әрі актриса Виллеке Алберти. Ол – XX ғасырдың екінші жартысындағы Нидерланды шоу-бизнесіндегі ең танымал тұлғалардың бірі. Бапкер оның қызына үйленген.

Оның өмірбаянындағы ең ғибратты сәт тікелей отбасымен байланысты: 2017 жылдың қаңтарында Австралияда карьерасының шарықтау шегінде тұрғанда және клуб тарихындағы алғашқы трофейден кейін бірнеше ай өткенде, ван 'т Схип ауырып жатқан әкесінің жанында болу үшін «Мельбурн Ситидің» бас бапкері қызметін тастап, Нидерландыға оралды. Клубпен келісімшарты тағы жарты жылға жарамды еді.

Азаматтығы мен шығу тегі

Заңды түрде ван 'т Схиптің шығу тегі қос тарапты: Канадада туған, бірақ бүкіл өмірін Нидерландыда өткізіп, Нидерланды құрамасы сапында өнер көрсетті. Нидерландық дереккөздерде оны кейде «нидерландық-канадалық» бапкер деп атайды.

Бұл Қазақстан үшін нені білдіреді?

Оның карьерасының түйіндемесі қарама-қайшы сипатқа ие. Бiр жағынан – мол тәжірибе: футболшы ретінде Еуропа чемпионы, Нидерланды құрамасында ван Бастеннің қасында сегіз жыл болған, екі рет «Аякстың» бас бапкері атанған, төрт құрлықта жұмыс істеп, төрт тілде сөйлейді.

Екінші жағынан – 25 жылдық бапкерлік карьерасындағы жалғыз трофей және алдыңғы екі ұлттық құрамадағы сәтсіз кезеңдер: Грециямен Әлем чемпионатына шыға алмады, ал Армениямен бірде-бір жеңіске жете алмады.

Бапкерді тағайындаудың басты уәжі басқа жазықтықта сияқты. Скотт Манн ван 'т Схиппен «Мельбурнде» бірге жұмыс істеген және оның жұмыс тәсілін іштей жақсы біледі – бұл түйіндемеге қарап жасалған емес, жеке ынтымақтастық тәжірибесіне сүйенген тағайындау. Сонымен қатар бапкердің бейіні де маңызды: ол командаларды дағдарыс кезінде (кестенің түбіне түскен «Аякс», нөлден басталған «Мельбурн Харт») қабылдап, екі жағдайда да жағдайды тұрақтандыра алған маман.

Еске сала кетейік, Қазақстан құрамасы Талғат Байсуфинов қызметінен кеткен 22 маусымнан бері ресми түрде бас бапкерсіз болды. Дереккөздердің хабарлауынша, ҚПЛ-дан үміткерлер саналы түрде қарастырылмаған – чемпионат қызған шағында, ал федерация клубтардың шырқын бұзғысы және бапкерлерді чемпиондық пен еурокубок жолындағы күрестен алшақтатқысы келмеді. Бұған дейін ҚФФ-ның қысқа тізімінде Маркку Канерва, Роджер Шмидт, Валид Реграги және Паулу Бенту болған еді. Қазақстан құрамасының таяудағы ресми матчы – 26 қыркүйекте УЕФА Ұлттар лигасы аясында Фарер аралдарына қарсы өтеді.